મસૂદો:આય એ મુબાહિલા

આ લેખ મુબાહિલા વિશે છે. મુબાહિલાની ઘટના વિશે જાણવા માટે, "પયગંબર (સ.અ) અને નજરાનના ખ્રિસ્તીઓની મુબાહિલા" શીર્ષક વિભાગ જુઓ.*

મુબાહિલાની આયત (અરબી: آیه مُباهله આલે-ઇમરાન, ૬૧) નજરાનના ખ્રિસ્તીઓ સાથે પયગંબર (સ.અ)ની મુબાહિલાનો સંદર્ભ આપે છે, જે હઝરત ઈસા (અ.સ.)ના સ્થાન વિશે તેમની વચ્ચે થયેલા મતભેદ પછી થઈ હતી. શિયા અને બહુવિધ સુન્ની ટીકાકારો આ આયતને પયગંબર ઇસ્લામ (સ.અ)ની સત્યતા અને અહલુલબૈત (અ.સ.)ની શ્રેષ્ઠતાનો પુરાવો ગણે છે અને કહે છે કે આ આયતમાં "અબ્નાઅના" (અમારા પુત્રો) નો અર્થ હસન (અ.સ.) અને હુસૈન (અ.સ.), "નિસાઅના" (અમારી સ્ત્રીઓ) નો અર્થ ફાતિમા (સ.અ.) અને "અન્ફુસના" નો અર્થ હઝરત અલી (અ.સ.) થાય છે.

શિયા ઇમામો અને કેટલાક સહાબાઓએ ઇમામ અલી (અ.સ.)ની શ્રેષ્ઠતા સાબિત કરવા માટે મુબાહિલાની આયતનો ઉપયોગ કર્યો છે. તેનો ઉપયોગ મુબાહિલાના સિદ્ધાંતની વૈધતા સાબિત કરવા, રાજકીય અને સામાજિક પ્રવૃત્તિઓમાં સ્ત્રીઓની ભાગીદારી સાબિત કરવા માટે પણ થયો છે.

સ્થાન

મુબાહિલાની આયત તે આયતોમાંની એક છે જેનો ઉપયોગ અસ્હાબે કિસા (પયગંબર (સ.અ), અલી (અ.સ.), ફાતિમા (સ.અ.), હસન (અ.સ.) અને હુસૈન (અ.સ.))ની શ્રેષ્ઠતા માટે થયો છે. સુન્ની મુફસ્સિર અબ્દુલ્લાહ બિન બૈઝાવીએ તેને પયગંબર (સ.અ)ની પયગંબરીના દાવાની સત્યતા અને તેમના સાથીઓની શ્રેષ્ઠતાનો પુરાવો ગણાવ્યો છે. જારુલ્લાહ ઝમખશરી (મુત્યુ, ૫૩૭, હિજરી) નામના સુન્ની મુફસ્સિરે પણ આ આયતને અસ્હાબે કિસાની શ્રેષ્ઠતા (ફઝીલત) માટેનો સૌથી મજબૂત પુરાવો ગણાવ્યો છે. શિયા ટીકાકાર ફઝલ બિન હસન તબરસી (મુત્યુ, ૪૬૯, હિજરી) નો કહેવો છે કે આ આયત હઝરત ફાતિમા (સ.અ.)ની બધી સ્ત્રીઓ પર શ્રેષ્ઠતા દર્શાવે છે.

આયત અને અનુવાદ

فَمَنْ حَاجَّک فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَکمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَکمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَکمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ

"ફમન હાજ્જક ફીહિ મિમ બાદે મા જાક મિનલ ઇલ્મિ ફકુલ તઆલવ નદઉ અબ્નાઅના વ અબ્નાઅકુમ વ નિસાઅના વ નિસાઅકુમ વ અન્ફુસના વ અન્ફુસકુમ સુમ્મ નબ્તહિલ ફનજઅલ લઅનતલ્લાહ અલલ કાઝિબીન."

જ્ઞાન આવ્યા પછી પણ જો કોઈ તમારી સાથે (હઝરત ઈસા વિશે) ઝઘડો કરે, તો (તમે) કહેજો કે આવો, અમે અમારા પુત્રોને બોલાવીએ અને તમે અમારા પુત્રોને બોલાવો; અમે અમારી સ્ત્રીઓને બોલાવીએ અને તમે તમારી સ્ત્રીઓને બોલાવો, અને અમે અમારા નફસોને અને તમે તમારા નફસોને બોલાવો; પછી આપણે બદ દુઆ કરીએ, અને આપણે જુઠ્ઠાણા કરનારાઓ પર અલ્લાહનો લાનત કરીએ.

આયતના અવતરણનું કારણ (શાને નુઝૂલ)

મુખ્ય લેખ: નઝરાનના ખ્રિસ્તીઓ સાથે પયગંબર (સ.અ)નુ મુબાહિલા

મુબાહિલાની આયત નજરાનના ખ્રિસ્તીઓના જવાબમાં અવતરિત થઈ હતી. નજરાનના ખ્રિસ્તીઓનું એક જૂથ પયગંબર ઇસ્લામ (સ.અ) સાથે તેમની પયગંબરીના દાવા વિશે ચર્ચા કરવા મદીના આવ્યું. પયગંબર (સ.અ) એ પોતાનો પરિચય આપ્યા પછી હઝરત ઈસા (અ.સ.)ને અલ્લાહનો એક દાસ તરીકે પરિચય આપ્યો. તેઓએ પિતા વગર ઈસા (અ.સ.)ના જન્મને તેમની દેવત્વતાનો પુરાવો ગણાવ્યો. નજરાનના ખ્રિસ્તીઓએ તેમની માન્યતા પર જિદ્દ રાખી, પયગંબર (સ.અ) એ તેમને મુબાહિલા (પરસ્પર શ્રાપ) માટે આમંત્રિત કર્યા અને તેઓએ સ્વીકાર્યું. નિર્ધારિત દિવસે પયગંબર (સ.અ.વ.) મુબાહિલા માટે અલી (અ.સ.), ફાતિમા (સ.અ.) અને હસન-હુસૈન (અ.સ.) સાથે હાજર થયા; પરંતુ ખ્રિસ્તીઓએ, જ્યારે પયગંબર (સ.અ) અને તેમના સાથીઓની ગંભીરતા જોઈ, ત્યારે તેમના નેતાઓના સલાહ પર મુબાહિલાથી પાછા ફર્યા. તેઓએ પયગંબર (સ.અ) સાથે સુલેહ કરી અને જિઝ્યા (ટેકસ) ભરીને તેમના ધર્મ પર રહેવાની વિનંતી કરી અને પયગંબર (સ.અ) એ સ્વીકાર્યું.

તફ્સીર

શિયા ધર્મશાસ્ત્રી કાઝી નૂરુલ્લાહ શુશ્તરીના કહેવા પ્રમાણે, ટીકાકારો એકમત છે કે મુબાહિલાની આયતમાં "અબ્નાઅના" (અમારા પુત્રો) નો અર્થ હસન અને હુસૈન (અ.સ.), "નિસાઅના" (અમારી સ્ત્રીઓ) નો અર્થ ફાતિમા (સ.અ.) અને "અન્ફુસના" (અમારા પોતા) નો અર્થ ઇમામ અલી (અ.સ.) થાય છે. અલ્લામા મજલસીએ જણાવ્યું છે કે જે હદીસો સૂચવે છે કે મુબાહિલાની આયત આલે એબા (પયગંબર (સ.અ)નો પરિવાર)ના સન્માનમાં અવતરિત થઈ છે તે મુતવાતિર (બહુધા પ્રસારિત) છે. "એહકાક-ઉલ-હક્ક" નામક પુસ્તકમાં સુન્ની સ્રોતોની સૂચિ આપી છે જેમાં સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે આ આયત આ વ્યક્તિઓ વિશે અવતરિત થઈ છે. તેમાંથી ઝમખશરી દ્વારા અલ-કશફ, ફખ્ર રાઝી દ્વારા અલ-તફસીર અલ-કબીર, અને અબ્દુલ્લા બિન ઉમર બૈઝાવી દ્વારા કિતાબ અનવર અલ-તન્ઝીલ અને અસરાર અલ-તાવીલ.

શિયા મુફસ્સિરોએ એ વિશે ચર્ચા કરી છે કે "અબ્નાઅના", "નિસાઅના" અને "અન્ફુસના" જમા (બહુવચન) રૂપમાં શા માટે વપરાયા છે, જ્યારે ઉલ્લેખિત ઉદાહરણો એકવચન અથવા દ્વિવચનમાં છે:

૧. આયતના અવતરણનું કારણ આ ટીકાની સાચીતા માટે પુરાવો છે; કારણ કે સહમતી છે કે પયગંબર (સ.અ) મુબાહિલા માટે અલી (અ.સ.), ફાતિમા (સ.અ.) અને હસન-હુસૈન (અ.સ.) સિવાય કોઈને સાથે લઈને નહોતા ગયા.

૨. કરારમાં, શબ્દો ઘણીવાર બહુવચનમાં વપરાય છે જેથી તે બધા ઉદાહરણોને લાગુ પડી શકે; પરંતુ અમલીકરણના તબક્કામાં, ઉદાહરણ માત્ર એક જ વ્યક્તિ સુધી મર્યાદિત હોઈ શકે છે, અને આ મર્યાદા સિદ્ધાંતની સામાન્ય પ્રકૃતિ સાથે વિરોધાભાસી નથી.

૩. કુરઆનમાં બહુવચન રૂપનો ઉપયોગ એક ઉદાહરણ માટે કરવામાં આવ્યો છે તેના અન્ય ઉદાહરણો છે. આય એ ઇઝહાર(૧૬) ઝિહારની આયત બહુવચન સ્વરૂપ " الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم " સાથે નાઝીલ થઈ હતી, જ્યારે તેની શાને નુઝૂલ એક જ વ્યક્તિ વિશે છે.

ઐતિહાસિક દલીલો (ઇહ્તિજાજ)

મુબાહિલાની સુલેખન (આલે ઈમરાન 61)

હદીસો અનુસાર, શિયા ઇમામો અને કેટલાક સહાબાઓએ ઇમામ અલી (અ.સ.)ની ફઝીલત સાબિત કરવા માટે મુબાહિલાની આયતનો ઉપયોગ કર્યો છે.

સઅદ બિન અબી વક્કાસની દલીલ

મુઆવિયાએ સઅદને પૂછ્યું: તમે અલી (અ.સ.)ને ગાળ કેમ નથી આપતા? સઅદે જવાબ આપ્યો: જ્યાં સુધી મને ત્રણ બાબતો યાદ છે, હું તેમને કદી ગાળ નહીં આપું; જેમાંથી એક તો મુબાહિલાની આયતનો અવતરણ સમય છે, જ્યારે પયગંબર (સ.અ) એ અલી, ફાતિમા, હસન અને હુસૈન (અ.સ.)ને બોલાવ્યા અને કહ્યું: " اَللهُمَّ هؤلاءِ اَهلُ بَیتی ઓ અલ્લાહ! આ છે મારા ઘરના લોકો."

ઇમામ મૂસા અલ-કાઝિમ (અ.સ.)ની દલીલ

હારૂન રશીદે ઇમામ મૂસા કાઝિમ (અ.સ.)ને કહ્યું: તમે કેવી રીતે કહો છો કે તમે પયગંબર (સ.અ)ના વંશજ છો, જ્યારે પયગંબર (સ.અ)નો કોઈ પુત્ર નથી? ઇમામ (અ.સ.) એ જવાબના એક ભાગમાં મુબાહિલાની આયત તિલાવત કરી અને કહ્યું: કોઈએ એવું નથી કહ્યું કે પયગંબર (સ.અ) એ ખ્રિસ્તીઓ સાથે મુબાહિલા કરવા અલી, ફાતિમા, હસન અને હુસૈન (અ.સ.) સિવાય કોઈને સાથે લઈ ગયા હતા. આથી "અબ્નાઅના" (અમારા પુત્રો) થી હસન અને હુસૈન (અ.સ.), "નિસાઅના" (અમારી સ્ત્રીઓ) થી ફાતિમા (સ.અ.) અને "અન્ફુસના" (અમારા પોતા) થી અલી બિન અબી તાલિબ (અ.સ.)નો અર્થ થાય છે.

ઇમામ અલી રેઝા (અ.સ.)ની દલીલ

મામૂન રશીદે ઇમામ રેઝા (અ.સ.)ને કહ્યું કે ઇમામ અલી (અ.સ.)ની સૌથી મોટી શ્રેષ્ઠતા જે કુરઆનમાં છે તે જણાવો. ઇમામ (અ.સ) એ મુબાહિલાની આયત તિલાવત કરી. મામૂને કહ્યું: આ આયતમાં અલ્લાહ એ પુત્રો અને સ્ત્રીઓ માટે બહુવચન શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો છે, જ્યારે પયગંબર (સ.અ) તો માત્ર તેમના બે પુત્રો અને એક જ પુત્રીને સાથે લઈ ગયા હતા. આથી "અન્ફુસના" (અમારા પોતા) નો અર્થ પણ પયગંબર (સ.અ) જ થાય છે. ઇમામ (અ.સ.) એ જવાબ આપ્યો: જે તમે કહો છો તે સાચું નથી; કારણ કે બોલાવનાર પોતાના અલાવા બીજાને બોલાવે છે; જેમ કે આદેશ આપનાર પોતાના અલાવા બીજાને આદેશ આપે છે; અને કોઈ પોતાને સાચા અર્થમાં બોલાવી શકતો નથી. પયગંબર (સ.અ) એ મુબાહિલામાં અલી (અ.સ.) સિવાય કોઈ પુરુષને બોલાવ્યા નહોતા. આથી સાબિત થાય છે કે તે (અલી અ.સ.) જ તે નફસ છે જેનો અલ્લાહની પુસ્તકમાં અર્થ થાય છે.

ફિકહી સમજણ (બરદાશ્ત-હાએ ફિકહી)

ઘણા સંશોધકો અને વ્યાખ્યાકારોએ મુબાહિલા વાયદામાંથી કાનૂની અર્થઘટન કર્યા છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• સમાજમાં રાજકીય અને સામાજિક બાબતોમાં સ્ત્રીઓની ભાગીદારીની કાયદેસરતા: આ મુદ્દો "નિસાના" શબ્દ અને મુબાહિલાની ઘટનામાં હઝરત ફાતિમા (એએસ) ની હાજરી પરથી લેવામાં આવ્યો છે. શિયા વ્યાખ્યાકાર સયદ અબ્દુલ અલા સબ્ઝવારી (મુત્યુ. ૧૪૧૪, હિજરી) ના કહેવા મુજબ, જો કે કુરાનનો હેતુ ઉપલક્ષિત અને સ્ત્રીઓનું સન્માન રાખવાનો છે, મુબાહિલાની આયતમાં "નિસા" શબ્દનો ઉપયોગ તેના કારણોને દર્શાવે છે, જેમાંથી એક ધાર્મિક બાબતોમાં સ્ત્રીઓની ભાગીદારીનો સંદર્ભ આપે છે. રશીદ રેઝાના કહેવા મુજબ, મુબાહિલાની આયતમાં, જાતિ અને ધર્મના સંઘર્ષોમાં પુરુષો સાથે સ્ત્રીઓની ભાગીદારીનો નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો છે, અને આ ફરમાન સામાન્ય અને સામાન્ય કામમાં સ્ત્રીઓ અને પુરુષોની સમાનતા પર આધારિત છે, સિવાય કે લડાઈ જેવા મુદ્દાઓ.

• મુબાહિલાની કાયદેસરતા: "મુબાહિલા આયતમાંથી નવી કાનૂની વાંચન" લેખના લેખકે મુબાહિલાની આયતનો ઉપયોગ કરીને, ઇસ્લામમાં મુબાહિલાની કાયદેસરતા તારવી છે. તેમના દાવાને સાબિત કરવા માટે, તેમણે માસૂમ (અ.સ) દ્વારા મુબાહિલાની ભલામણ અથવા તેની રીતે શિક્ષણના ઉદાહરણોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઇમામ હુસૈન (અ.સ) ના સાથી બુરૈર બિન ખુઝૈર હમદાનીએ અશુરાના દિવસે ઉમર બિન સદના સૈન્યના યઝીદ બિન મકીલને મુબાહિલા માટે આમંત્રિત કર્યા હતા, અને ઇમામ હુસૈન (અ.સ) એ તેમને આ કરવાથી પ્રતિબંધિત નથી કર્યા.

તફસીરે નમૂના (14મી સદી શમ્સી)માં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જોકે મુબાહિલા માટેનું આમંત્રણ પયગંબર (સ.અ.) માટે ખાસ છે, મુબાહિલા માટે આમંત્રણ એક કાયદેસર અને સામાન્ય હુકમ છે.

• જાન અને માલ ભોગવીને ઇસ્લામનું રક્ષણ કરવાની કાયદેસરતા: સય્યદ અબ્દુલ અલા સબ્ઝવારીએ તેમની તફસીરે મવાહિબ અલ-રહમાનમાં જણાવ્યું છે કે મુબાહિલાની આયતમાંથી મળતા મુદ્દાઓમાંનો એક એ છે કે મનુષ્યનો ઉદ્દેશ્ય સત્યને સ્થાપિત કરવાનો અને તેનું રક્ષણ કરવાનો હોવો જોઈએ, અને તેને આ માર્ગમાં પોતાની જાન, માલ અને પરિવારને ભોગવવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ.

સ્ત્રોતો

• બૈઝાવી, અબ્દુલ્લાહ બિન ઉમર, અન્વાર અત-તન્જીલ વ અસરાર અત-તાવીલ (તફ્સીર અલ-બૈઝાવી), બેરુત, અલ-અહ્યાઅ અત-તુરાસ અલ-અરબી, 1418 હિજરી/1998 ઈસવી.
• રશીદ રિઝા, મોહમ્મદ રશીદ બિન અલી રિઝા, તફ્સીર અલ-કુરઆન અલ-કરીમ (તફ્સીર અલ-મનાર), અલ-હયઅ અલ-મિસરિય્યા અલ-આમ્મા લિલ-કિતાબ, 1990 ઈસવી.
• ઝમખશરી, મહમૂદ, અલ-કશ્શાફ અન હકાઇક ગવામિદ અત-તન્જીલ, કુમ, નશર અલ-બલાગા, બીજી આવૃત્તિ, 1415 હિજરી.
• સબ્ઝવારી, સય્યદ અબ્દુલ આલા, મવાહિબ અર-રહમાન ફી તફ્સીર અલ-કુરઆન, બેરુત, મુઅસ્સસા અહલુલ બૈત (અ.સ.), 1409-1410 હિજરી.
• શુશ્તરી, કાઝી નૂરુલ્લાહ, ઇહકાક અલ-હક્ક વ ઇઝહાક અલ-બાતિલ, કુમ, કિતાબખાના આયતુલ્લાહ મરઅશી નજફી, પહેલી આવૃત્તિ, 1409 હિજરી.
• તબાતબાઈ, સય્યદ મોહમ્મદ હુસૈન, અલ-મીઝાન ફી તફ્સીર અલ-કુરઆન, બેરુત, અલ-મુઅસ્સસા અલ-આલમી લિલ-મત્બુઆત, 1351-1352 ફારસી સંવત/1972-1973 ઈસવી.
• તબરસી, ફઝલ બિન હસન, મજમઉ અલ-બયાન ફી તફ્સીર અલ-કુરઆન, તેહરાન, નાસિર ખુસરો, ત્રીજી આવૃત્તિ, 1372 ફારસી સંવત/1993 ઈસવી.
• તબરી, મોહમ્મદ બિન જરીર, તારીખ અલ-ઉમમ વ અલ-મુલૂક, સંપાદન: મોહમ્મદ અબુલફઝલ ઇબ્રાહીમ, બેરુત, દાર અત-તુરાસ, બીજી આવૃત્તિ, 1387 હિજરી/1967 ઈસવી.
• અલ-ગફૂરી, ખાલિદ, "ખ્વાનિશે ફિકહી જદીદ અઝ આયતે મુબાહિલા (2)", અનુવાદ: મહમૂદ રેઝા તવ્ક્કુલી મોહમ્મદી, કૌસરે મઆરિફ, અંક 22, ગ્રીષ્મ 1391 ફારસી સંવત/2012 ઈસવી.
• અલ-ગફૂરી, ખાલિદ, "ખ્વાનિશ-એ ફિકહી જદીદ અઝ આયત-એ મુબાહિલા (1)", અનુવાદ: મહમૂદ રેઝા તવ્ક્કુલી મુહમ્મદી, કૌસર-એ મઆરિફ, અંક 21, વસંત 1391 ફારસી સંવત/2012 ઈસવી.
• ફખર રાઝી, મોહમ્મદ બિન ઉમર, અત-તફ્સીર અલ-કબીર, બેરુત, દાર અહ્યાઅ અત-તુરાસ અલ-અરબી, 1420 હિજરી/1999 ઈસવી.
• મુફીદ, મોહમ્મદ બિન મોહમ્મદ, અલ-ફુસૂલ અલ-મુખ્તારા, સંપાદન: સય્યદ મીર અલી શરીફી, બેરુત, દાર અલ-મુફીદ, બીજી આવૃત્તિ, 1414 હિજરી.
• મકારિમ શીરાઝી, નાસિર, તફ્સીર નમૂના, તેહરાન, દાર અલ-કુતુબ અલ-ઇસ્લામિય્યા, પહેલી આવૃત્તિ, 1374 ફારસી સંવત/1995 ઈસવી.