મસૂદો:ચાર ખાસ પુસ્તકો

કુતુબે અરબઆ (ચાર ખાસ પુસ્તકો)

કુતુબે અરબઆ અથવા ઉસૂલે અરબઆ (અરબી: کتاب اربعه) હદીસનાં ચાર પુસ્તકો છે જેને શિયા મુસલમાનો તેમનાં સૌથી વિશ્વસનીય હદીસ સ્રોતો તરીકે માને છે. કુતુબે અરબઆ નીચે મુજબ છે: અલ-કાફી, મન લા યહઝરહુલ ફકીહ, તહઝીબ-ઉલ-એહકામ અને અલ-ઇસ્તિબ્સાર. અલ-કાફી પુસ્તક મોહમ્મદ બિન યાકૂબ કુલૈની દ્વારા લખાયેલું છે અને મન લા યહઝરહુલ ફકીહ શૈખ સદૂક (મોહમ્મદ બિન અલી બાબવેહ) દ્વારા રચાયેલું છે. તહઝીબ-ઉલ-એહકામ અને અલ-ઇસ્તિબ્સાર શૈખ તુસી (મોહમ્મદ બિન હસન) દ્વારા લખાયેલાં છે. આ ચારેય પુસ્તકોના લેખકોનું નામ 'મોહમ્મદ' હોવાને કારણે તેમને 'મોહમ્મદૂન સલાસ' (ત્રણ મોહમ્મદ) પણ કહેવામાં આવે છે.

સૌપ્રથમ વાર શહીદે સાની (ઝૈનુદ્દીન અલ-જબઇ) એ એક રિવાયતી પરવાનગી (ઇજાઝા)માં 'કુતુબે અરબઆ' શબ્દનો ઉપયોગ આ ચાર પુસ્તકો માટે કર્યો હતો. તે પછી આ શબ્દ ફિકહી (ધાર્મિક ન્યાયશાસ્ત્ર)ના ગ્રંથોમાં વપરાયો અને ધીમે ધીમે પ્રચલિત થયો. કેટલાક અખબારીઓ (હદીસ વિદ્વાનો) ચાર પુસ્તકોની બધી જ હદીસોને વિશ્વસનીય માને છે; પરંતુ શીયા વિદ્વાનોમાંના ઘણા, ફક્ત મુતવાતિર અથવા જેમની સનદ (શૃંખલા) વિશ્વસનીય હોય તેવી હદીસોને જ વિશ્વસનીય માને છે.

શિયાઓની સૌથી વિશ્વસનીય હદીસો

શિયા મુસલમાનો, અલ-કાફી, તહઝીબ-ઉલ-એહકામ, અલ-ઇસ્તિબ્સાર અને મન લા યહઝરહુલ ફકીહ એ ચાર પુસ્તકોને તેમનાં સૌથી વિશ્વસનીય હદીસ સ્રોતો તરીકે માને છે અને તેમને 'કુતુબે અરબઆ' (ચાર પુસ્તકો) તરીકે ઓળખે છે. મુર્તઝા મુતહ્હરીના કહેવા પ્રમાણે, આ પુસ્તકો કુરઆન પછી, શિયા માટે સૌથી વિશ્વસનીય અને પવિત્ર સ્રોતો ગણાય છે. તેમ છતાં, મોટાભાગના શિયા વિદ્વાનો, આ પુસ્તકોની બધી જ રિવાયતો પર અમલ કરવો ફરજિયાત નથી માનતા અને તેમના પર અમલ કરવા માટે તેઓ રિવાયતોની સનદો અને અર્થોની તપાસ કરે છે.

શબ્દનો ઇતિહાસ

શહીદે સાની એ પહેલા વિદ્વાન છે જેમણે ૯૫૦ હિજરી કમરીમાં, એક રિવાયતી પરવાનગી (ઇજાઝા)માં, 'કુતુબ-ઉલ-હદીસ-અલ-અરબઆ' શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ત્યાર પછી તેમણે કેટલીક અન્ય રિવાયતી પરવાનગીઓમાં આ વાક્ય અને 'અલ-કુતુબ-અલ-અરબઆ' શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

આ તારીખથી લગભગ ત્રણ દશકા પછી, મુકદ્દસ અરદબીલી એ આ શબ્દનો ઉપયોગ તેમની ફિકહી પુસ્તક, 'મજમ-ઉલ-ફાઇદા વ અલ-બુરહાન' માં કર્યો હતો, જેની લેખન શરૂઆત ૯૭૭ હિજરીમાં થઈ અને સમાપ્તિ ૯૮૫ હિજરીમાં થઈ, અને આ રીતે આ શબ્દ હદીસના ક્ષેત્રથી ફિકહી પુસ્તકોમાં પણ પ્રવેશ્યો. તે પછી ક્રમશઃ 'ઝુબદતુલ બયાન' (૯૮૯ હિજરીમાં લખાયેલ), 'મુન્તકય-ઉલ-જુમાન' (૧૦૦૬ હિજરીમાં લખાયેલ) અને 'અલ-વાફિયા' (૧૦૫૯ હિજરીમાં લખાયેલ) પુસ્તકોમાં વપરાયો.

ચાર પુસ્તકોની માન્યતા

શિયા ફકીહો (ધાર્મિક ન્યાયશાસ્ત્રીઓ) એ ચાર પુસ્તકોની સામાન્ય વિશ્વસનીયતા સ્વીકારી છે. શૈખ મુર્તઝા અંસારી એ અસંભવિત નથી માન્યું કે આ પુસ્તકો સહિતના પ્રસિદ્ધ પુસ્તકોની વિશ્વસનીયતામાં વિશ્વાસ, મઝહબની જરૂરિયાતોમાંથી એક હોઈ શકે છે. તેમ છતાં, શિયા વિદ્વાનોમાં, સમર્પણ (સુદૂર)ની નિર્ધારિતતા અથવા અનિર્ધારિતતા અને તે પછી બધી રિવાયતોની વિશ્વસનીયતા અને સત્યતા વિશે મતભેદ છે. આ સંદર્ભે ત્રણ દૃષ્ટિકોણોનો ઉલ્લેખ કરી શકાય છે:

• તમામ હદીસો કતી ઉસ-સુધર અને વિશ્વસનીય છે:અખબારીઓ ચાર પુસ્તકોની બધી રિવાયતોને વિશ્વસનીય માને છે અને આ પુસ્તકોની બધી રિવાયતોનો સંબંધ ચૌદ માસૂમ સાથે નિર્ધારિત માને છે.
• બધી હદીસો સહીહ છે પણ બધી કતી ઉસ-સુદુર નથી: કેટલાક ફકીહો જેમ કે ફાઝિલ તૂની એ ચાર પુસ્તકોની બધી રિવાયતોની નિર્ધારિતતા સ્વીકારી નથી પરંતુ તેમની વિશ્વસનીયતા પર મત આપ્યો છે.
• મોટાભાગની હદીસો ઝન્ની ઉસ-સુદુર છે, ફક્ત કતી ઉસ-સુદુર જ પુરાવા (હુજ્જત) છે: શિયા ઉસૂલી ફકીહોનો સામાન્ય મત એ છે કે થોડીક મુતવાતિર ખબરો સિવાય, અલ-કાફી પુસ્તકની અન્ય ખબરો અનિશ્ચિત છે અને ફક્ત તે જૂથ જે સનદની દૃષ્ટિએ વિશ્વસનીયતાની શરતો પૂરી કરે છે, પ્રમાણભૂત છે. ભલે તેમની વચ્ચે ખબરની અધિકૃતતાના માપદંડો અને શરતોમાં તફાવત હોઈ શકે.

અલ-કાફી

મુખ્ય લેખ: અલ-કાફી

અલ-કાફી મોહમ્મદ બિન યાકૂબ કુલૈની (ઈ.સ. ૩૨૯ હિજરીમાં મૃત્યુ) દ્વારા છોટી ગેરહાજરી (ગૈબતે સુગરા)ના સમયમાં લખાયેલું છે. પુસ્તકમાં લગભગ ૧૬,૦૦૦ હદીસો છે અને તેના ત્રણ મુખ્ય વિભાગો છે: ઉસૂલ, ફુરૂઅ અને રૌઝા. ઉસૂલે કાફી વિશ્વાસ (અકીદતી) સંબંધિત હદીસોને સમાવે છે, ફુરૂએ કાફી ફિકહી રિવાયતો સાથે વ્યવહાર કરે છે, અને રૌઝ-એ-કાફીમાં વિવિધ હદીસોનો સંગ્રહ છે.

મન લા યહઝરહુલ ફકીહ

મુખ્ય લેખ: મન લા યહઝરહુલ ફકીહ

આ પુસ્તક શૈખ સદૂક (મોહમ્મદ બિન અલી બાબવેહ, ઈ.સ. ૩૮૧ હિજરીમાં મૃત્યુ) દ્વારા લખાયેલું છે. તે લગભગ ૬,૦૦૦ હદીસો ધરાવે છે જેનો વિષય ફિકહી ચર્ચાઓ અને વ્યવહારિક નિર્ણયો છે. શૈખ સદૂકે આ પુસ્તકમાં, જે હદીસોને તેઓ સાચી માનતા હતા તે ઉમેર્યા છે અને તેઓ પોતે તેમના આધારે ફતવા આપતા હતા.

તહઝીબ-ઉલ-એહકામ

મુખ્ય લેખ: તહઝીબ-ઉલ-એહકામ

તહઝીબ-ઉલ-એહકામ શૈખ તુસી (મોહમ્મદ બિન હસન, ઈ.સ. ૪૬૦ હિજરીમાં મૃત્યુ) દ્વારા લખાયેલું છે. આ પુસ્તકમાં ૩૯૩ વિભાગો અને ૧૩,૫૯૦ હદીસો છે અને તેનો વિષય ફિકહ (ધાર્મિક ન્યાયશાસ્ત્ર) છે. શૈખ તુસીએ આ પુસ્તક શૈખ મુફીદના ગ્રંથ 'અલ-મુક્નિઆ'ની સમજૂતી અને સ્પષ્ટતા માટે અને તેમના આદેશ પર લખ્યું છે.

અલ-ઇસ્તિબ્સાર ફી મા ઇખતલફ મિન અલ-અખબાર

મુખ્ય લેખ: અલ-ઇસ્તિબ્સાર ફી મા ઇખતલફ મિન અલ-અખબાર

શૈખ તુસીએ આ પુસ્તક તહઝીબ-ઉલ-એહકામ પછી અને તેમના કેટલાક શિષ્યોના અનુરોધ પર લખ્યું છે. તેમણે આ પુસ્તકમાં ફક્ત વિવિધ ફિકહી ચર્ચાઓમાં વિરોધાભાસી રિવાયતોને એકઠી કરી છે. આ કારણોસર, પુસ્તકમાં બધી ફિકહી ચર્ચાઓ સમાવિષ્ટ નથી.

સંબંધિત વિષયો

• ઉસૂલે અરબઆમીઆ (ચારસો સિદ્ધાંતો)
• સિહાહે સિત્તા (છ વિશ્વસનીય પુસ્તકો)

સ્ત્રોતો

• અમીની, અબ્દુલ હુસૈન. અલ-ગદીર ફી અલ-કિતાબ વ અલ-સુન્નત વ અલ-અદબ. કુમ: મરકઝ અલ-ગદીર લિલ દિરાસાત અલ-ઇસ્લામિયા, 1416 હિજરી/1995 ઇસવી.
• અંસારી, મુર્તઝા. ફરાઇદ અલ-ઉસૂલ. કુમ: મજમા અલ-ફિક્ર અલ-ઇસ્લામી, 1428 હિજરી.
• બાકેરી, હમીદ. "ચહાર કિતાબે હદીસી-એ ઇમામિયા વ રવાજે ઇસ્તેલાહ-એ 'અલ-કુતુબ અલ-અરબઆ': નકદી બર દીદગાહે અંદરૂ ન્યૂમન". વેબસાઇટ: તૂમારે અંદીશે, જોયા ગયા 6 ફરવરદીન 1397 શમ્સી.
• ખોઈ, સય્યદ અબુલ કાસિમ. મુઅજમ રિજાલ અલ-હદીસ વ તફસીલ તબકાત અલ-રવાત. કુમ: મરકઝ નશરે અલ-સકાફા અલ-ઇસ્લામિયા ફી અલ-આલમ, 1372 શમ્સી.
• ફાઝિલ તૂની, અબ્દુલ્લાહ બિન મોહમ્મદ. અલ-વાફિયા ફી ઉસૂલ અલ-ફિકહ. તહકીક: રઝવી કશમીરી. કુમ: મજમા અલ-ફિક્ર અલ-ઇસ્લામી, 1415 હિજરી.
• અસ્તરાબાદી, મોહમ્મદ અમીન બિન મોહમ્મદ શરીફ. અલ-ફવાઇદ અલ-મદનિયા. તબ્રીઝ, 1321 હિજરી.
• કરકી, હુસૈન બિન શહાબુદ્દીન. હિદાયત અલ-અબરાર ઇલા તરીક અલ-આઇમ્મા અલ-અતહાર. તહકીક: રઊફ જમાલુદ્દીન. નજફ: મુઅસ્સિસએ અહ્યા અલ-આસાર, 1396 હિજરી.
• મુદીર શાનેચી, કાજિમ. ઇલ્મ અલ-હદીસ. કુમ: દફ્તરે ઇંતિશારાતે ઇસ્લામી, 16મી આવૃત્તિ, 1381 શમ્સી.
• મુદીર શાનેચી, કાઝિમ. તારીખે હદીસ. તેહરાન: ઇંતિશારાતે સમત, 1377 શમ્સી.
• મુતહ્હરી, મુર્તઝા. આશનાઈ બા કુરઆન (1). સદરા, 1389 શમ્સી.

બાહ્ય લિંક્સ

• "બરરસી-એ એતેબારે કુતુબે અરબઆ અઝ દીદગાહે આયતુલ્લાહ નમાઝી શાહરૂદી"
• "કુતુબે અરબઆ હદીસે શિયા"