લખાણ પર જાઓ

મસૂદો:મુસલમાન

કડીઓ ઉમેરો
વિકિ શિયામાંથી

મુસ્લિમ અથવા મુસલમાન (અરબી: مُسلمان) તે વ્યક્તિને કહેવામાં આવે છે જે ઇસ્લામના સિદ્ધાંતોમાં વિશ્વાસ રાખે છે અને તે મુજબ વર્તે છે. શિયા ધર્મશાસ્ત્રીઓના મતે, શહાદતૈન (કલિમા) બોલવાથી જ મુસ્લિમ હોવું સાબિત થાય છે અને તેના પર શરીરની શુદ્ધતા, જીવન, સંપત્તિ અને સન્માનની પવિત્રતા અને ઈબાદતોની વૈધતા જેવા નિયમો લાગૂ થાય છે. તમામ મુસ્લિમો વચ્ચે એક અલ્લાહ (તૌહીદ), પયગંબરી (નબુવત) અને મઆદ માં વિશ્વાસ સામાન્ય છે અને નમાઝ, રોઝો અને હજ કેટલીક સામાન્ય ધાર્મિક પ્રથાઓ છે. ઇતિહાસકારોના કથન અનુસાર, હઝરત અલી (અ.સ) અને હઝરત ખદીજા (સ.અ) પહેલા મુસ્લિમો હતા.

પ્યુ (PEW) રિસર્ચ સેન્ટરના અહેવાલ મુજબ, 2015 સુધીમાં વિશ્વની મુસ્લિમ વસ્તી લગભગ 1.75 અબજ (1,752,620,000) હતી અને ઇસ્લામ ખ્રિસ્તી ધર્મ પછી બીજો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો ધર્મ છે. આ સંશોધન કેન્દ્રના વિશ્લેષણ મુજબ, વિશ્વના બે-તૃતીયાંશ (62%) મુસ્લિમો એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં રહે છે.

મુસ્લિમ શબ્દનો અર્થ "અલ્લાહના આદેશના આધીન" એવો પણ થાય છે, કુરઆનમાં મુસ્લિમ શબ્દ અને તેના વ્યુત્પન્ન શબ્દો મુખ્યત્વે આ જ અર્થમાં વપરાયા છે.

સ્થાન અને ઇતિહાસ

હસન કનાન દ્વારા પ્રોફેટ (સ.અ)ની હદીસની સુલેખન

ઇસ્લામ ધર્મનો ઉદય 610 ઈસવીમાં મક્કા (અરબ સ્થળદર્શન)માં પયગંબર મોહમ્મદ (સ.અ)ના પયગંબર તરીકે અવતરણ સાથે થયો અને તેના અનુયાયીઓને મુસ્લિમ કહેવાયા.[૧] શિયા અને સુન્ની ઐતિહાસિક સ્રોતો અનુસાર, હઝરત અલી (અ.સ), શિયાઓના પહેલા ઇમામ, અને હઝરત ખદીજા (સ.અ) (પયગંબરની પત્ની) પહેલા લોકો (પ્રથમ મુસ્લિમ) હતા જેમણે ઇસ્લામ ધારણ કર્યો.[૨] ઇબ્ને હિશામની "અસ-સીરતુન નબવિય્યા" મુજબ, ઇમામ અલી (અ.સ) અને હઝરત ખદીજા (સ.અ) પછી, ઝૈદ બિન હારિસા, અબુબકર બિન અબી કેહાફા, ઉસમાન બિન અફ્ફાન, સઅદ બિન અબી વક્કાસ, ઝુબૈર બિન અલ-અવ્વામ, અબ્દુર રહમાન બિન ઓફ અને તલહા બિન ઉબૈદુલ્લાહ જેવા લોકો પહેલા મુસ્લિમો હતા.[૩]

મુસ્લિમ અથવા ઇસ્લામ શબ્દનો ઉલ્લેખ કેટલીક ફિકહી હદીસોમાં[૪] અને ફિકહના મોટાભાગના વિભાગો જેમ કે તહારત, નમાઝ, ઝકાત, રોઝો, હજ, જિહાદ, વ્યાપાર, વકાલત, વસિયત, નિકાહ, શિકાર અને ઝિબહ, મુવત જમીનને જીવન બનાવવી, હદ અને કિસાસમાં થયો છે.[૫]

પરિભાષા

"બેદુઓએ કહ્યું: 'અમે ઈમાન લાવ્યા.' કહો: 'તમે ઈમાન લાવ્યા નથી, પરંતુ તમે કહો કે અમે મુસ્લિમ થયા છીએ, કારણ કે હજી સુધી ઈમાન તમારા હૃદયમાં પ્રવેશ્યો નથી.'" (કુરઆન 49:14)[૬]

મુસ્લિમ અથવા મુસલમાન તે વ્યક્તિ અથવા લોકોને કહેવામાં આવે છે જે ઇસ્લામ ધર્મના સિદ્ધાંતોમાં વિશ્વાસ રાખે છે અને તે અનુસાર કાર્ય કરે છે.[૭] કેટલાકે માત્ર ઇસ્લામ ધર્મમાં પ્રવેશવું અને પયગંબર ઇસ્લામ (સ.અ)ના આધીન થઈ જવું એને જ મુસ્લિમ હોવું ગણાવ્યું છે.[૮] મુસ્લિમ શબ્દ અને તેના વ્યુત્પન્ન (મુશ્તક) શબ્દો કુરઆનમાં 40 કરતાં વધુ વાર આવ્યા છે અને તેના બે અર્થ છે: સામાન્ય અને ચોક્કસ.[૯] મુસ્લિમનો અર્થ મોટાભાગની આયતોમાં વ્યાપક અર્થમાં વપરાયો છે અને તે વ્યક્તિને કહેવામાં આવે છે જે અલ્લાહના આદેશના આધીન હોય અને જેમાં પૂર્ણ એકેશ્વરવાદ હોય અને શિર્ક અને મૂર્તિપૂજાથી મુક્ત હોય.[૧૦] વ્યાપક અર્થના આધારે આકાશી ધર્મોના તમામ અનુયાયીઓને મુસ્લિમ કહેવાય છે, અને સાંકડા અર્થમાં તે વ્યક્તિને કહેવાય છે જે પયગંબર મોહમ્મદ (સ.અ)ના ધર્મના અનુયાયી અને વિશ્વાસુ છે.[૧૧]

મુસ્લિમ અને મોમિન વચ્ચેનો તફાવત

قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا ۖ قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَٰكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ؛

("અલ્-ઇસ્લામુ યુહ્કનુ બિહિ અદ્-દમુ વ તુ'દા બિહિ અલ્-અમાનતુ વ તુસ્તહલ્લુ બિહિ અલ્-ફુરૂજુ વ અથ્-થવાબુ અલા અલ્-ઈમાન") અનુવાદ: ઇમામ સાદિક (અ.સ.) ફરમાવે છે: "ઇસ્લામ દ્વારા રક્ત (જીવન) સુરક્ષિત રહે છે, અમાનત (વિશ્વસનીયતા) આપવામાં આવે છે અને લગ્ન તેના દ્વારા હલાલ થાય છે, પરંતુ સવાબ ઈમાન માટે છે."[૧૨]

ધર્મશાસ્ત્રીઓ કેટલીક આયતો[૧૩] અને હદીસો[૧૪]ના આધારે "મુસ્લિમ" અને "મોમિન" વચ્ચે તફાવત કરે છે; એવી રીતે કે મોમિન (વ્યાપક અર્થમાં) તે છે જે પયગંબર (સ.અ) લાવ્યા તે બધું મનથી સ્વીકારે અને જીભથી કબૂલ કરે,[૧૫] જ્યારે માત્ર જીભથી શહાદતૈન કબૂલ કરવાથી મુસ્લિમ હોવું સાબિત થાય છે.[૧૬] શિયા ધર્મશાસ્ત્રીઓના મતે, મોમિન (સાંકડા અર્થમાં) તે છે જે શિયા ઇમામોના ઇમામત અને વિલાયતમાં વિશ્વાસ રાખે છે.[૧૭]

મુસ્લિમની લાક્ષણિકતાઓ (હદીસો મુજબ)

કેટલીક નૈતિક હદીસોમાં, એક સાચા મુસ્લિમ માટેની લાક્ષણિકતાઓ ઉલ્લેખિત છે.[૧૮] ઉદાહરણ તરીકે, પયગંબર (સ.અ) થી એક હદીસમાં આવ્યું છે કે સાચો મુસ્લિમ તે છે જેની જીભ અને હાથથી લોકો સુરક્ષિત રહે.[૧૯] ઇમામ અલી (અ.સ) એ એક હદીસમાં, બુદ્ધિ, સન્માનની રક્ષા, સત્યનિષ્ઠા, ધ્યાનપૂર્વક કુરઆન વાચન, અલ્લાહના માર્ગમાં મિત્રતા અને શત્રુતા, અહલે બૈત (અ.સ.) ના વિલાયતનું જ્ઞાન, અન્યના અધિકારોનું પાલન અને લોકો સાથે સારા પડોશનો સમાવેશ એક સાચા મુસ્લિમની લાક્ષણિકતાઓ તરીકે કર્યો છે.[૨૦]

મૂળ સિદ્ધાંતો (ઉસૂલે દીન)

મુખ્ય લેખ:ઉસૂલે દીન

તમામ મુસ્લિમો વચ્ચે સામાન્ય કેટલાક મૂળ સિદ્ધાંતો નીચે મુજબ છે:

તૌહીદ: મુસ્લિમોનો મુખ્ય સિદ્ધાંત તૌહીદ છે.[૨૧] તમામ મુસ્લિમોનો વિશ્વાસ છે કે અલ્લાહ સમગ્ર વિશ્વનો એકમાત્ર સૃષ્ટિકર્તા છે અને તેનો કોઈ ભાગીદાર નથી.[૨૨] મઆદ: કિયામતના દિવસે આત્માનો શરીરમાં પાછા ફરવો અને ફરીથી જીવિત થવો, જેથી તેના કાર્યોની તપાસ થઈ શકે; ન્યાયીઓ સ્વર્ગ અને શાશ્વત નેઅમતો પ્રાપ્ત કરે, અને દુષ્ટોને તેમની સજા અને યાતના મળે.[૨૩] નબુવ્વત: મુસ્લિમોનો પયગંબરીમાં વિશ્વાસ એ છે કે: પ્રથમ, હઝરત મોહમ્મદ (સ.અ)ને અલ્લાહ તરફથી પયગંબર બનાવવામાં આવ્યા.[૨૪] બીજું, કુરઆનની પુસ્તક તેમની પર અવતરિત થઈ[૨૫] અને ત્રીજું, તે છેલ્લા પયગંબર છે જેમના પછી બીજો કોઈ પયગંબર નહીં આવે.[૨૬]

ઇબાદતની ક્રિયાઓ (આમાલ)

તમામ મુસ્લિમો વચ્ચે સામાન્ય સૌથી મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક ક્રિયાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

મુસ્લિમોના પવિત્ર ગ્રંથ કુરઆનનું ચિત્ર
  • નમાઝ: દરેક મુસ્લિમ પર ફરજ (વાજિબ) છે કે તે દરરોજ 17 રકઅત નમાઝ પઢે. આ 17 રકઅત નમાઝે યૌમિયા (રોજની નમાઝો) તરીકે ઓળખાય છે[૨૭] અને તેમાં શામેલ છે: બે રકઅત ફજર, ચાર રકઅત ઝોહર, ચાર રકઅત અસર, ત્રણ રકઅત મગરિબ અને ચાર રકઅત ઇશા.[૨૮]
  • રોઝો: દરેક મુસ્લિમ પર ફરજ છે કે તે રમઝાનના મહિનામાં એક મહિનો, સુબહની અઝાનથી મગરિબની અઝાન સુધી ઉપવાસ તોડતી વસ્તુઓ (મુફતેરાતે રોઝા) થી દૂર રહેવું જોઈએ.[૨૯]
  • હજ: દરેક મુસ્લિમ પર તેના જીવનમાં એક વાર (શરતો પૂરી થયે) હજ પર જવું ફરજ છે.[૩૦] હજની ધાર્મિક વિધિ દર વર્ષે ઝુલ-હિજ્જામાં અને મક્કા શહેરમાં યોજાય છે, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ દેશોના મુસ્લિમોની એક વિશાળ સંખ્યા એકઠી થાય છે અને હજના સંસ્કારો કરે છે.[૩૧]

ફિકહી નિયમો (એહકામ)

શિયા ધર્મશાસ્ત્રીઓના મતે, શહાદતૈન અથવા તેના અનુવાદને માત્ર બોલવાથી જ મુસ્લિમ હોવું સાબિત થાય છે.[૩૨] ઇસ્લામી કાનૂનમાં મુસ્લિમ માટે કેટલાક પરિણામો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી કેટલાક નીચે મુજબ છે:

  • મુસ્લિમનું શરીર અને તેની રુતુબત પાક છે.[૩૩]
  • મુસ્લિમનું જીવન, સંપત્તિ અને સન્માન મોહતરમ છે.[૩૪]
  • મુસ્લિમ પર ખતના કરવી ફરજ છે, ભલે તે વૃદ્ધ જ હોય.[૩૫]
  • ઈબાદતો અને કાર્યોની વૈધતા માટે જે કુરબતની નિયત (ઇરાદો) પર આધારિત છે, તેમાં મુસ્લિમ હોવું શરત છે.[૩૬]
  • મુસ્લિમનું ગેર-મુસ્લિમ સાથે લગ્ન વૈધ (સહી) નથી.[૩૭] મુસ્લિમ સ્ત્રીનું લગ્ન, ભલે તે અહલે કિતાબ (આકાશી પુસ્તકના લોકો) સાથે પણ, વૈધ નથી.[૩૮]
  • કાફિરનો મુસ્લિમ પર કોઈ અધિકાર અથવા નિયંત્રણ નથી; એટલે કે, "નફયે સબીલના નિયમ અનુસાર, અલ્લાહએ કોઈ પણ એવો કાનૂન જારી નથી કર્યો જેના દ્વારા કાફિરનો મુસ્લિમ પર કોઈ માર્ગ અધિકાર અથવા નિયંત્રણનો ખુલ્લો થાય.[૩૯]
  • શિયા ધર્મશાસ્ત્રીઓના મતે, જે વ્યક્તિ મુસ્લિમ હતો અને સ્પષ્ટ રીતે ઇસ્લામ ધર્મને છોડી દે અને કહે કે હવે હું મુસ્લિમ નથી, અથવા ઇસ્લામ ધર્મના કોઈ એક આવશ્યક સિદ્ધાંતનો ઇનકાર કરે, અથવા મુસ્લિમો અથવા શિયાઓ વચ્ચે સર્વસંમતિના કોઈ એક મુદ્દાનો ઇનકાર કરે, તો તે મુરતદ (ધર્મ ત્યાગી) છે અને તે પર મુરતદના નિયમો લાગૂ થાય છે.[૪૦]

મુસ્લિમોના પવિત્ર સ્થળો

વિશ્વભરના મુસ્લિમો માટે પવિત્ર ગણાતા કેટલાક સ્થળો નીચે મુજબ છે:

મસ્જિદુલ હરામમાં હજની વિધિ કરતા મુસ્લિમોનો ફોટો
  • કાબા: ઇસ્લામી વિશ્વમાં સૌથી પવિત્ર ધાર્મિક સ્થળ, મક્કા શહેરમાં સ્થિત અને વિશ્વના મુસ્લિમોની કિબ્લા છે.[૪૧] તેના ફરતે બંધાયેલી અને તેને ઘેરી લેતી મસ્જિદુલ હરમ (મક્કાની મસ્જિદ) પણ મુસ્લિમોની સૌથી મહત્વપૂર્ણ મસ્જિદોમાંની એક ગણાય છે.[૪૨]
  • મસ્જિદુન નબી: મુસ્લિમોનું બીજું પવિત્ર ધાર્મિક સ્થળ છે જે મદીના શહેરમાં સ્થિત છે.[૪૩] આ મસ્જિદ પયગંબર ઇસ્લામ (સ.અ) દ્વારા મદીના શહેરમાં પ્રવેશતી વખતે બાંધવામાં આવી હતી.[૪૪]
  • મસ્જિદુલ અક્સા: મુસ્લિમોની પહેલી કિબ્લા, મુસ્લિમોનું બીજું ધાર્મિક અને પવિત્ર સ્થળ ગણાય છે.[૪૫] આ મસ્જિદ બૈતુલ મુકદ્દસ (યેરુશલેમ) શહેરના દક્ષિણ-પૂર્વ ભાગમાં આવેલી છે.[૪૬]
  • ગાર-એ-હેરા: (હેરા નામની ગુફા) પયગંબર ઇસ્લામ (સ.અ) પર પહેલી વાર વહી ઉતરનારી જગ્યા પણ મુસ્લિમો માટે પવિત્ર સ્થળ ગણાય છે.[૪૭]

વસ્તી

ઇસ્લામ ધર્મ ખ્રિસ્તી ધર્મ પછી બીજો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો ધર્મ છે.[૪૮] પ્યુ pew રિસર્ચ સેન્ટરના અહેવાલ મુજબ, 2020માં વિશ્વની મુસ્લિમ વસ્તી 1.91 અબજ (1,907,000,000) હતી, જે વિશ્વની વસ્તીનો 24.9% હતી, અને આ સંસ્થાના અનુમાન મુજબ 2050 સુધીમાં તે 2.76 અબજ (2,761,000,000) થઈ જશે, જે વિશ્વની વસ્તીનો 29.7% હશે.[૪૯]

પ્યુ pew સેન્ટરના વિશ્લેષણ મુજબ, વિશ્વના બે-તૃતીયાંશ (62%) મુસ્લિમો એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં રહે છે.[૫૦] પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટરના 2015ના અહેવાલ મુજબ, મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતા ટોચના 10 દેશો નીચેના કોષ્ટકમાં બતાવ્યા પ્રમાણે છે:[૫૧]

ક્રમાંક દેશ મુસ્લિમ વસ્તી દેશની કુલ વસ્તીની ટકાવારી
1 ઇન્ડોનેશિયા 219,960,000 લોકો 87.1 ટકાવારી
2 ભારત 14.810.000 લોકો 14.9 ટકાવારી
3 પાકિસ્તાન 184,000,000 લોકો 96.4 ટકાવારી
4 બાંગ્લાદેશ 144,020,000 લોકો 90.6 ટકાવારી
5 નાઇજીરિયા 90,020,000 લોકો 50 ટકાવારી
6 ઇજિપ્ત 83,870,000 લોકો 95.1 ટકાવારી
7 ઈરાન 77,650,000 લોકો 99.5 ટકાવારી
8 તુર્કી 75,460,000 લોકો 98 ટકાવારી
9 અલ્જીરિયા 37,210,000 લોકો 97.9 ટકાવારી
10 ઇરાક 36,200,000 લોકો 99 ટકાવારી

આ સંશોધન કેન્દ્રના 2017ના અહેવાલ મુજબ, સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાની મુસ્લિમ વસ્તી લગભગ 3.45 મિલિયન હતી, જે દેશની કુલ વસ્તીનો લગભગ 1.1% હતી,[૫૨] અને યુરોપ ખંડમાં મુસ્લિમોની સંખ્યા 2010થી 2016 દરમિયાન 19.5 મિલિયનથી વધીને 25.8 મિલિયન (3.8% થી 4.9%) થઈ છે.[૫૩]

ફિરકાઓ

શિયા અને સુન્ની ફિરકાઓ સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા મુસ્લિમ ફિરકાઓમાં ગણાય છે. "પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટર"ના અહેવાલ મુજબ, વિશ્વની કુલ મુસ્લિમ વસ્તીના 10-13% શિયા અને 87-90% સુન્ની છે.[૫૪] બીજા એક અહેવાલ મુજબ, આજે શિયાઓ (ઇમામિયા, ઇસ્માઈલી અને ઝૈદી સહિત) ની વસ્તી 300 મિલિયનથી વધુ છે, જે વિશ્વની કુલ મુસ્લિમ વસ્તીના 19.1% અથવા પાંચમા ભાગની રચના કરે છે અને વિશ્વની કુલ વસ્તીના લગભગ 4.1% અથવા પચીસમા ભાગની રચના કરે છે.[૫૫]

ફોટો ગૈલેરી

  • મસ્જિદુલ હરામ, મક્કા, અરબ
    મસ્જિદુલ હરામ, મક્કા, અરબ
  • મસ્જિદુન નબી, મદીના, અરબ
    મસ્જિદુન નબી, મદીના, અરબ
  • અલ-અક્સા મસ્જિદ, બૈતુલ મુકદ્દાસ, પેલેસ્ટાઈન
    અલ-અક્સા મસ્જિદ, બૈતુલ મુકદ્દાસ, પેલેસ્ટાઈન
  • મુસ્લિમો જમાઅત સાથે નમાઝ પઢી રહયા છે
    મુસ્લિમો જમાઅત સાથે નમાઝ પઢી રહયા છે

Notes

  1. ↑ બહરામિયાન, «ઇસ્લામ», પૃષ્ઠ, ૩૯૫.
  2. ↑ અલ અસ્કલાની, અલ ઇસાબાહ ફી તમીયીઝ અલ સહાબાહ, ૧૪૧૫ હિજરી, ભાગ, ૪, પૃષ્ઠ, ૪૬૪; યાકૂબી, તારીખ અલ યાકૂબી, દાર સાદિર, ભાગ, ૨, પૃષ્ઠ, ૨૩.
  3. ↑ ઉદાહરણ માટે જુઓ; ઇબ્ને હિશામ, અલ્-સીરત અલ નબવીયહ, દાર અહયાહ અલ તુરાસ અલ અરબી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૨૬૨-૨૭૩.
  4. ↑ ઉદાહરણ માટે જુઓ; કુલૈની, અલ કાફી, ૧૩૮૭ શમ્સી, ભાગ, ૩, પૃષ્ઠ, ૬૮-૭૬.
  5. ↑ મૂઅસ્સિસએ દાયરતુલ મઆરિફ અલ ફિક્હ અલ ઇસ્લામી, ફરહંગે ફિકહે ફારસી, ૧૩૮૫ શમ્સી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૫૧૧.
  6. ↑ સૂર એ હુજરાત, આયત ૧૪.
  7. ↑ વેક્સ, દાનિશનામહ અક્વામે મુસલમાનાન, ૧૩૮૩શમ્સી, મુકદ્દિમ, પૃષ્ઠ, ૨.
  8. ↑ સય્યદ શરફુદ દીન, આઇને હમઝીસ્તી-એ મુસલમાનાન, ૧૩૯૩ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૩૪.
  9. ↑ તબાતબાઈ, અલ મીઝાન, ૧૩૯૩ હિજરી, ભાગ, ૧૮, પૃષ્ઠ, ૩૨૮-૩૨૯.
  10. ↑ મકારિમ શીરાઝી, તફસીરે નમૂના, ૧૩૭૪ શમ્સી, ભાગ, ૨, પૃષ્ઠ, ૭૦૩; મુસ્તફવી, અલ-તહકીક ફી કલિમાત અલ કુરઆન, ૧૩૬૮ શમ્સી, ભાગ, ૨, પૃષ્ઠ, ૨૯૪-૨૯૫.
  11. ↑ તબાતબાઈ, અલ મીઝાન, ૧૩૯૩હિજરી, ભાગ, ૧૮, પૃષ્ઠ, ૩૨૮-૩૨૯.
  12. ↑ સૂર એ હુજરાત, આયત ૧૪.
  13. ↑ સૂર એ હુજરાત, આયત ૧૪.
  14. ↑ ઉદાહરણ માટે જુઓ; કુલૈની, અલ કાફી, ૧૩૮૭ શમ્સી, ભાગ, ૩, પૃષ્ઠ, ૬૮-૭૬.
  15. ↑ શહીદે સાની, મસાલિક અલ અફહામ, ૧૪૨૩ હિજરી, ભાગ, ૫, પૃષ્ઠ, ૩૩૭.
  16. ↑ અલ્લામા મજલિસી, બેહારુલ અન્વાર, ૧૪૦૩ હિજરી, ભાગ, ૬૫, પૃષ્ઠ, ૩૧૫.
  17. ↑ શહીદે સાની, મસાલિક અલ અફહામ, ૧૪૨૩ હિજરી, ભાગ, ૫, પૃષ્ઠ, ૩૩૮.
  18. ↑ અલ્લામા મજલિસી, બેહારુલ અન્વાર, ૧૪૦૩ હિજરી, ભાગ, ૭૧, પૃષ્ઠ, ૧૫૮-૧૫૯; ઇબ્ને શોઅબે હરાની, તોહફુલ ઉકૂલ, ૧૪૦૪ હિજરી, પૃષ્ઠ, ૧૯૬-૧૯૭.
  19. ↑ બુખારી, સહીહ અલ બુખારી, ૧૪૨૨ હિજરી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૧૧; કુલૈની, અલ કાફી, ૧૩૮૭ શમ્સી, ભાગ, ૩, પૃષ્ઠ, ૫૯૨.
  20. ↑ ઇબ્ને શોઅબે હરાની, તોહફુલ ઉકૂલ, ૧૪૦૪ હિજરી, પૃષ્ઠ, ૧૯૬-૧૯૭.
  21. ↑ યહયા, «સયરે મસઅલહ-એ તૌહીદ દર આલમે ઇસ્લામ તા કર્ન-એ હફ્તમ-એ હિજરી», પૃષ્ઠ, ૧૯૬; સાફી, તજલ્લી એ તૌહીદ દર નિઝામે ઇમામત, ૧૩૯૨ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૨૧.
  22. ↑ કરીમી, તૌહીદ અઝ દીદગાહે આયાત વ રવાયાત, ૧૩૭૯ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૧૯-૨૦.
  23. ↑ અલ્લામા મજલિસી, હક્ક અલ યકીન, ઇન્તિશારાતે ઇસ્લામિયા, ભાગ, ૨, પૃષ્ઠ, ૩૬૯.
  24. ↑ ઉદાહરણ માટે જુઓ; હિલ્લી, કશફ અલ મુરાદ, ૧૪૩૦ હિજરી, પૃષ્ઠ, ૪૮૦-૪૮૫; ઇજી, શરહ અલ મવાકિફ, ૧૩૨૫ હિજરી, ભાગ, ૮, પૃષ્ઠ, ૨૪૩-૨૪૪.
  25. ↑ મુતહહરી, મજ્મૂએ આસાર, ૧૩૮૮ શમ્સી, ભાગ, ૨૬, પૃષ્ઠ, ૧૨૭.
  26. ↑ ઇસ્કવી, નબુવ્વત, ૧૩૯૦ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૨૦૨-૨૦૩.
  27. ↑ મોહક્કિક હિલ્લી, શરાઇઅ અલ ઇસ્લામ, ૧૪૦૯ હિજરી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૪૬.
  28. ↑ મોહક્કિક હિલ્લી, શરાઇઅ અલ ઇસ્લામ, ૧૪૦૯ હિજરી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૪૬.
  29. ↑ મોહક્કિક હિલ્લી, શરાઇઅ અલ ઇસ્લામ, ૧૪૦૯ હિજરી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૧૩૯.
  30. ↑ મોહક્કિક હિલ્લી, શરાઇઅ અલ ઇસ્લામ, ૧૪૦૯ હિજરી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૧૬૩; શૈખ અંસારી, કિતાબ અલ હજ, તુરાસ પબ્લિશિંગ હાઉસ, અલ શૈખ અલ આઝમ અંસારી, પૃષ્ઠ, ૬.
  31. ↑ મોહક્કિક હિલ્લી, શરાઇઅ અલ ઇસ્લામ, ૧૪૦૯ હિજરી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૧૭૪.
  32. ↑ અલ્લામા મજલિસી, બેહારુલ અન્વાર, ભાગ, ૬૫, પૃષ્ઠ, ૩૧૫; નજફી, જવાહિર અલ કલામ, ૧૩૬૨ શમ્સી, ભાગ, ૪૧, પૃષ્ઠ, ૬૩૦.
  33. ↑ દાયરતુલ મઆરિફ અલ ફિકહ અલ ઇસ્લામી, ફરહંગે ફિખે ફારસી, ૧૩૮૫ શમ્સી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૫૧૩.
  34. ↑ મોહક્કિક દામાદ, કવાઈદે ફિક્હ, ૧૪૦૬ હિજરી, ભાગ, ૧, પૃષ્ઠ, ૨૧૩-૨૧૪.
  35. ↑ નજફી, જવાહિર અલ કલામ, ૧૩૬૨ શમ્સી, ભાગ, ૩૧, પૃષ્ઠ, ૨૬૩.
  36. ↑ નજફી, જવાહિર અલ કલામ, ૧૩૬૨ શમ્સી, ભાગ, ૧૭, પૃષ્ઠ, ૧૬૧.
  37. ↑ શહીદે સાની, અલ રૌઝાત અલ બહીયહ ફી શરહ અલ લમઅત અલ દમશ્કિયહ, ૧૪૨૭ હિજરી, ભાગ, ૨, પૃષ્ઠ, ૪૧૨.
  38. ↑ નજફી, જવાહિર અલ કલામ, ૧૩૬૨ શમ્સી, ભાગ, ૩૦, પૃષ્ઠ, ૯૨.
  39. ↑ હુસૈની, અલ અનાવીન અલ ફિક્હીયહ, ૧૪૧૭ હિજરી, ભાગ, ૨, પૃષ્ઠ, ૩૫૦.
  40. ↑ હાશેમી, દર બાબે તક્ફીર વ ઇરતિદાદ, ૧૪૦૦ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૮૫.
  41. ↑ કુર્દી મક્કી, કાબા વ મસજિદુલ હરામ દર ગુઝરે તારીખ, ૧૩૭૮ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૧૧, મુકદ્દિમએ કિતાબ.
  42. ↑ તૂનેઈ, ફરહંગનામએ હજ, ૧૩૯૦ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૮૮૫-૮૮૬.
  43. ↑ મૂઅસ્સિસએ ફરહંગી હુનરી મશઅર, મસજિદ અલ નબી(સ.અ), મશઅર પબ્લિશિંગ હાઉસ, પૃષ્ઠ, ૩.
  44. ↑ મૂઅસ્સિસએ ફરહંગી હુનરી મશઅર, મસજિદ અલ નબી(સ.અ), મશઅર પબ્લિશિંગ હાઉસ, પૃષ્ઠ, ૩.
  45. ↑ મૂસા ગ્વશેહ, તારીખ મજમૂએ મસજિદ અલ અક્સા, ૧૩૯૦ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૭.
  46. ↑ હમીદી, તારીખ ઔરશલીમ, ૧૩૮૧ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૧૮૩.
  47. ↑ તૂનેઈ, ફરહંગનામએ હજ, ૧૩૯૦ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૭૧૦-૭૧૧.
  48. ↑ Desilver,«World’s Muslim population more widespread than you might think» , Pew Research Center
  49. ↑ «Religious Composition by Country, 2010-2050», Pew Research Center.https://www.pewresearch.org/religion/interactives/religious-composition-by-country-2010-2050/
  50. ↑ Desilver, «World’s Muslim population more widespread than you might think», Pew Research Center.https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/01/31/worlds-muslim-population-more-widespread-than-you-might-think/
  51. ↑ Desilver, «World’s Muslim population more widespread than you might think», Pew Research Center.https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/01/31/worlds-muslim-population-more-widespread-than-you-might-think/
  52. ↑ https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/01/03/new-estimates-show-u-s-muslim-population-continues-to-grow/Mohamed, New estimates show U.S. Muslim population continues to grow, Pew Research Center.
  53. ↑ https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/Hachett, «5facts about the Muslim population in Europe», Pew Research Center.
  54. ↑ અંજુમને દીન વ ઝિન્દગી ઉમૂમી પીવ, નકશહ-એ જમિયત એ જહાન, ૧૩૯૩ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૧૧.
  55. ↑ અંજુમને દીન વ ઝિન્દગી ઉમૂમી પીવ, નકશહ-એ જમિયત એ જહાન, ૧૩૯૩ શમ્સી, પૃષ્ઠ, ૧૧.

References

  • ઇબ્ને શોઅબે હરાની, અબૂમોહમ્મદ હસન બિન અલી, તોહફુલ ઉકૂલ, કુમ, મૂઅસ્સિસએ અલ ઇસ્લામી પબ્લિશિંગ હાઉસ, ૧૪૦૪ હિજરી
  • ઇબ્ને હિશામ, અબ્દુલ મલિક બિન હિશામ, અલ સીરત અલ નબવિયહ, બૈરૂત, દાર અહયાહ અલ તુરાસ અલ અરબી, તારીખ વગર.
  • અંજુમન-એ દીન વ ઝિન્દગી ઉમૂમી પીવ, નકશહ-એ જમિયત એ જહાન, અનુવાદ, મહમૂદ તકી ઝાદેહ દાવરી, કુમ, શિયા શનાસી, ૧૩૯૩ શમ્સી
  • ઇજી, અઝદુદદીન, શરહ અલ મવાકિફ, કુમ, પ્રથમ આવૃત્તિ, ૧૩૨૫ હિજરી.
  • બિયાબાની ઇસ્કવી, મોહમ્મદ, નબુવ્વત, તેહરાન, ઇન્તિશારાતે નબા, ૧૩૯૦ શમ્સી.
  • તૂનેઈ, મુજતબા, ફરહંગનામહ-એ હજ, કુમ, ઇન્તિશારાતે મશહૂર, ૧૩૯૦ શમ્સી.
  • બહરામિયાન, અલી, «ઇસ્લામ», દાયરતુલ મઆરિફ બોઝુર્ગ ઇસ્લામી, ભાગ ૮, તેહરાન, મરકઝે દાયરતુલ મઆરિફ બોઝુર્ગ ઇસ્લામી, ૧૩૮૧ શમ્સી.
  • હુસૈની, સય્યદ મીર અબ્દુલ ફત્તાહ, અલ નાવીન અલ ફિક્હીયહ, કુમ, મૂઅસ્સિસએ અલ ઇસ્લામી પબ્લિશિંગ હાઉસ, બીજી આવૃત્તિ, ૧૪૧૭ હિજરી.
  • સય્યદ શરફુદ્દદીન, અબ્દુલ હુસૈન, આયીને હમઝીસ્તી-એ મુસલમાનાન, કુમ, હબીબ પબ્લિશિંગ હાઉસ, ૧૩૯૩ શમ્સી.
  • શહીદે સાની, ઝૈનુદ દીન બિન અલી, અલ રૌઝાત અલ બહીયહ ફી શરહ અલ લમઅત અલ દમશ્કિયહ, કુમ, દાર અલ તફસીર, ચોથી આવૃત્તિ, ૧૪૨૭ હિજરી.
  • શહીદ-એ થાની, ઝૈનુદ દીન બિન અલી, મસાલિક અલ અફહામ, કુમ, મૂઅસ્સિસએ અલ મઆરિફ અલ ઇસ્લામિયા, ૧૪૨૩ હિજરી.
  • શૈખ અંસારી, મુર્તઝા, કિતાબ અલ હજ, કુમ, તુરાસ અલ શૈખ અલ આઝમ અંસારી, તારીખ વગર.
  • સાફી, લુત્ફુલ્લાહ, તજલ્લી એ તૌહીદ દર નિઝામે ઇમામત, કુમ, દફ્તરે તન્ઝીમ વ નશરે આસારે હઝરત આયતુલ્લાહ અલ ઉઝમા સાફી ગુલ્પાયગાની, ૧૩૯૨ શમ્સી.
  • તબાતબાઈ, મોહમ્મદ હુસૈન, અલ મીઝાન ફી તફસીર અલ કુરઆન, બૈરૂત, મૂઅસ્સિસએ અલ આલમી લીલ મત્બૂઆત, ત્રિજી આવૃત્તિ, ૧૩૯૩ હિજરી.
  • અલ અસ્કલાની, અહમદ બિન અલી, અલ ઇસાબાહ ફી તમીયીઝ અલ સહાબહ, તહકીક: આદિલ અહમદ અબ્દુલ મવજૂદ અને અલી મોહમ્મદ મોઅવ્વઝ, અલ-નાશિર: દારુલ કુતુબ અલ ઇલ્મિયા બૈરૂત, ચોથી આવૃત્તિ, ૧૪૧૫ હિજરી.
  • અલ્લામા મજલિસી, મોહમ્મદ બાકિર, બેહારુલ અન્વાર, બૈરૂત, દાર અહયાહ તુરાસ અલ અરબી, ૧૪૦૩ હિજરી.
  • અલ્લામા મજલિસી, મોહમ્મદ બાકિર, હક્કુલ યકીન, કુમ, ઇન્તિશારાતે ઇસ્લામિયા, તારીખ વગર.
  • અલ્લામા હિલ્લી, કશફ અલ મુરાદ ફી શરહ તજરીદ અલ એતિકાદ, મૂઅસ્સિસએ અલ ઇસ્લામી પબ્લિશિંગ હાઉસ, ૧૪૩૦ હિજરી.
  • કુર્દી મક્કી, મોહમ્મદ તાહિર, કાબા વ મસજિદ અલ હરામ દર ગુઝરે તારીખ, તેહરાન, મશઅર પબ્લિશિંગ હાઉસ, બીજી આવૃત્તિ, ૧૩૭૮ શમ્સી.
  • કરીમી, જઅફર, તૌહીદ અઝ દીદગાહ-એ આયાત વ રવાયાત (૨), તેહરાન, સિપાહે પાસદારાને ઇન્કિલાબે ઇસ્લામી, ૧૩૭૯ શમ્સી.
  • કુલૈની, મોહમ્મદ બિન યાકૂબ, અલ કાફી, કુમ, દારુલ હદીસ, ચોથી આવૃત્તિ, ૧૩૮૭ શમ્સી.
  • મોહક્કિક દામાદ, સય્યદ મુસ્તફા, કવાઈદે ફિક્હ, મરકઝે નશરે ઉલૂમ ઇસ્લામી, બારમી આવૃત્તિ, ૧૪૦૬ હિજરી.
  • મોહક્કિક હિલ્લી, જાફર બિન અલ હસન, શરાઇઅ અલ ઇસ્લામ, તેહરાન, ઇન્તિશારાતે ઇસ્તિક્લાલ, બીજી આવૃત્તિ, ૧૪૦૯ હિજરી.
  • મુસ્તફવી, હસન, અલ તહકીક ફી કલિમાતિલ કુરઆન, તેહરાન, વિઝારત ફરહંગ વ ઇરશાદ ઇસ્લામી, પહેલી આવૃત્તિ, ૧૩૬૮ શમ્સી.
  • મુતહ્હરી, મુર્તઝા, મજ્મૂએ આસાર, કુમ, ઇન્તિશારાતે સદ્રા, ૧૩૮૮ શમ્સી.
  • મકારિમ શીરાઝી, નાસિર, તફસીરે નમૂના, તેહરાન, દારુલ કુતુબ અલ ઇસ્લામિયા, ૧૩૭૪ શમ્સી.
  • મૂઅસ્સિસએ દાયરાતુલ મઆરિફ અલ ફિક્હ અલ ઇસ્લામી, ફરહંગે ફિક્હ-એ ફારસી, કુમ, મૂઅસ્સિસએ દાયરાતુલ મઆરિફ અલ ફિક્હ અલ ઇસ્લામી, ૧૩૮૫ શમ્સી.
  • નજફી, મોહમ્મદ હસન, જવાહિર અલ કલામ, બૈરૂત, દાર અહયાહ તુરાસ અલ અરબી, સાતમી આવૃત્તિ, ૧૩૬૨ શમ્સી.
  • વીક્સ, રીચાર્ડ, દાનિશનામએ અક્વામે મુસલમાન, અનુવાદક: મસૂમા ઇબ્રાહીમી વ પેઇમાન મતીન, તેહરાન, મૂઅસ્સિસએ ઇન્તિશારાતે અમીર કબીર, ૧૩૮૩ શમ્સી.
  • હાશેમી, સય્યદ સદ્રા, દર બાબે તક્ફીર વ ઇરતિદાદ, તેહરાન, નિગાહ મઆસિર પબ્લિશિંગ હાઉસ, પહેલી આવૃત્તિ, ૧૪૦૦ શમ્સી.
  • યહયા, ઉસમાન બિન ઇસ્માઈલ, «સયર એ મસઅલ એ તૌહીદ દર આલમે ઇસ્લામ તા કર્નએ હફ્તમ-એ હિજરી», અનુવાદ અલી રઝા ઝકાવતી કરાગુઝલૂ, મઆરિફ નામની મેગઝીન, શુમારહ ૧૬ અને ૧૭, ફુરવર્દીન અને આબાન ૧૩૬૮ શમ્સી.
  • યાકૂબી, અહમદ બિન અબી યાકૂબ, તારીખ અલ યાકૂબી, બૈરૂત, દાર સાદિર, પહેલી આવૃત્તિ, તારીખ વગર.
  • Diamant, Jeff, «The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations»,Pew Research center: April 2019, seen at: February 2022.
  • Desilver, Drew and Daivid Masci, «World’s Muslim population more widespread than you might think», Pew Research Center, 31 January 2017, seen at: 2 February 2022.
  • Mohamed, Besheer, «New estimates show U.S. Muslim population continues to grow», Pew Research Center: 3 January 2018, seen at: 5 February 2022.
  • Hackett, Conrad, «5facts about the Muslim population in Europe», Pew Research Center: 29 November 2017, seen at: 7 Februar 2022.
  • "Religious Composition by Country, 2010-2050", Pew Research Center, Published: December 21, 2022, Visited: October 1, 2023.
"https://gu.wikishia.net/w/index.php?title=મસૂદો:મુસલમાન&oldid=2727" થી મેળવેલ